Gdyby nie Las Murckowski, wydawać by się mogło, że opowieści o zielonej puszczy, pokrywającej tereny Górnego Śląska to legendy. Tymczasem Puszcza Śląska naprawdę istniała, a jej fragment do dnia dzisiejszego stanowi niszę dla wielu gatunków roślin i zwierząt.
WYOBRAŻENIE O ŚLĄSKIEJ AGLOMERACJI VS RZECZYWISTOŚĆ
Określenie aglomeracja miejska wzięło się od łacińskiego słowa agglomeratio, oznaczającego nagromadzenie. Charakteryzuje się ona koncentracją zabudowy i ścisłym zagospodarowaniem terenu. W przypadku śląskiej aglomeracji, która stanowi największy, spójny zespół polskich miast, można zauważyć, że przejeżdżając z jednego miejsca do drugiego nie odczuwamy tego, że już znaleźliśmy się w innym mieście. Przemierzając Górny Śląsk widzimy typowo urbanistyczny krajobraz, który przecinają stosunkowo niewielkie pasma zielonych terenów. Nasze odczucia związane są najczęściej z tym, że żyjemy i pracujemy w centrach dużych śląskich miast. Podobne wyobrażenie Śląska mają ludzie mieszkający w innym obszarze Polski, który kojarzą nasz region z kopalniami, szkodami górniczymi, natłokiem ludności i rozwiniętym przemysłem, zatruwającym środowisko naturalne.
Tymczasem to właśnie tu, na Śląsku, jest wiele pięknych miejsc, które w niczym nie przypominają monotonnego, szarego, urbanistycznego krajobrazu. Miejsc, w jakich można odpocząć od miejskiego gwaru, wyciszyć myśli i obcować z naturą. Taką zieloną enklawą w samym sercu śląskiej aglomeracji jest Las Murckowski.
PUSZCZA ŚLĄSKA – czy kiedykolwiek istniała?
Dawniej na terenie Górnego Śląska istniał potężny zielony obszar, określany mianem Puszczy Śląskiej. Obecnie jest to nieistniejący już kompleks leśny. Pozostały jednak lasy, które niegdyś stanowiły część wielkiej, bo zajmującej prawie 400 tysięcy hektarów zielonej puszczy. Do zachowanych terenów leśnych możemy zaliczyć: Lasy Pszczyńskie, Lasy Raciborskie, Lasy Lublinieckie, Bory Niemodlińskie i Bory Stobrawskie.
Dlaczego Puszcza Śląska prawie zniknęła z terenów Górnego Śląska?
Rozwój przemysłu miał niebagatelne znaczenie dla puszczy, po której teraz pozostały jedynie rozsiane po okolicy mniejsze tereny zielone. Nie da się ukryć, iż intensywna działalność antropogeniczna przyczyniła się do zachwiania pierwotnej równowagi przyrodniczej i zmiany charakteru gatunkowego kompleksów leśnych, tworzących dawniej obszary puszczy.
Okres intensywnego rozwoju przemysłu na tych terenach został zapoczątkowany już w XVII wieku. Człowiek plądrował lasy, pozyskując z nich drzewa liściaste, niezbędne do wytwarzania węgla drzewnego na potrzebę rozwijających się hut metali. Dopiero w XIX wieku węgiel drzewny, niezbędny do wytopu rud, zastąpiono węglem kamiennym, co z kolei wiązało się z intensywnym jego wydobyciem i powstaniem wyrobisk górniczych. By zniwelować skutki niszczycielskiego działania, ludzie rozpoczęli zalesianie terenów, sadząc szybko rosnące drzewa iglaste. Doprowadziło to do tego, że dawne lasy, obfitujące w różnorodne gatunki drzew liściastych i iglastych, z lasów mieszanych przeistoczyły się w obszary świerkowych i sosnowych monokultur. W związku ze zmianą drzewostanu, zmieniły się również warunki życia w lasach, a co za tym idzie wiele gatunków fauny i flory wyginęło.
Zachowały się jednak partie, niedotknięte działalnością człowieka, jakie zyskały status rezerwatu. Przykładem takiego terenu jest właśnie Las Murckowski.
LOKALIZACJA ZIELONEJ ENKLAWY I SPOSÓB JEJ OCHRONY
Las Murckowski to znajdujący się w Katowicach teren, niedotknięty działalnością człowieka, który zyskał status rezerwatu, celem ochrony dawnej Puszczy Śląskiej.
Został utworzony 18 grudnia 1953 roku. Jego obszar początkowo obejmował powierzchnię 7,04 ha. Po upływie czasu zdecydowano jednak o jego powiększeniu i tak od 1989 roku zajmuje on teren 100,67 ha. Co prawda rezerwat nie posiada wyznaczonego obszaru otuliny, jednakże dokładane są wszelkie starania, by zachował on swój pierwotny charakter i skład gatunkowy. W tym celu na terenie Lasu Murckowskiego podejmuje się działania związane z ochrona czynną, która dopuszcza wykonywanie zabiegów, jakie ingerują w procesy naturalne. Wszelkie takie działania musza mieć jednak podstawę naukową, by nie zburzyć przyrodniczej harmonii. Dzięki ochronie czynnej istnieje szansa, iż zostanie utrzymany taki stan środowiska, jakim obszar ten cechował się w momencie objęcia go ochroną.
Rezerwat można podzielić na dwie części, ponieważ teren przecina czteropasmowa droga szybkiego ruchu. Wyróżnia się tutaj starą i nową cześć rezerwatu. Cześć stara to fragment terenów zielonych, jaki graniczy z kopalnią Węgla Kamiennego „Murcki”, natomiast część nowa to zwarty kompleks leśny.
BAJECZNE LEŚNE TERENY
Leśny rezerwat, stanowi obszar o zróżnicowanej formie terenu, porośnięty pięknymi drzewami, z których część rosła tutaj nawet 150 lat temu.
Przedzierając się przez puszczę możemy obserwować jedną z ostatnich faz rozwoju drzewostanu, czyli starodrzew, który obejmuje drzewa, jakie mają powyżej 100 lat i wykazują oznaki starzenia. Są tu pomniki przyrody – imponujące buki i dęby. Leśna kraina rozciąga się na stokach Wzgórza Wandy, mierzącego 350 m n.p.m., będącego najwyżej położonym punktem Katowic. Bogactwo fauny i flory sprawia, iż w Lesie Murckowskim możemy poczuć prawdziwy kontakt z naturą.
BOGACTWO ŚWIATA FAUNY
Świat zwierzęcy reprezentują ryjówki aksamitne, jeże wschodnie, wiewiórki i łasice. W lesie możemy natknąć się również na wygrzewającą się w promieniach słońca jaszczurkę zwinkę oraz usłyszeć śpiew rudzika, kukanie kukułki, czy też stukot dzięcioła dużego i zielonosiwego. Jednym słowem istny ptasi koncert. Leśna symfonia Lasu Murckowskiego to nie tylko świergot ptaków, ale również inne dźwięki natury, takie jak rechot ropuchy szarej czy bzyczenie zawisającego nad kwiatem trzmiela. Mnóstwo tu także przedstawicieli owadów, w tym chrząszczy z rodzaju biegaczy.
URZEKAJĄCA FLORA
Bajkowy krajobraz tworzą tutaj także rośliny naczyniowe, których w obrębie rezerwatu naliczono 210 gatunków. Do przedstawicieli objętych ochrona ścisłą zaliczymy tutaj listerę jajowatą, kruszczyka szerokolistnego i śnieżynkę przebiśnieg. Nie brak również gatunków, znajdujących się pod częściową ochroną, takich jak marzanka wonna, konwalia majowa, kalina koralowa czy barwinek pospolity. W warstwie runa dostrzeżemy borówkę czarną i porzeczkę czarną, również objętą częściową ochroną. W lesie pachnie kwitnącym na biało dzikim, czarnym bzem oraz bzem koralowym, którego owoce przypominają „kamienioki”, czyli piękne czerwone korale, które tworzą naszyjnik, będący elementem śląskiego stroju regionalnego.
