Skąd pomysł na bucik z tarczy herbowej kamienicy?
Na Katowickim Śródmieściu, nieopodal rynku, znajduje się zapierający dech w piersiach budynek, który swoją stylistyką przypomina leśną rezydencję. Powstał on jako obiekt handlowo-mieszkalny na początku XX wieku i obecnie stanowi element zwartej zabudowy przy południowej pierzei ulicy 3 Maja.
Kamienica, o której mowa posiada wiele florystycznych detali, jakie nawiązują do zielonego, liściastego lasu. Misternie wykonane zdobienia powodują, że wydaje nam się, jakby budynek spowijały gałęzie potężnego dębu.
O tym, kto jest twórcą tego nietuzinkowego projektu oraz dlaczego jest on wyjątkowy, postaramy się Państwu opowiedzieć w dzisiejszym wpisie…
TAJEMNICZA KAMIENICA SPOWITA PRZEZ LIŚCIE DĘBU
Twórca kamienicy, za którego uważa się zasłużonego dla rozwoju Katowic Hugo Grünfelda, w swoim niezwykłym projekcie postanowił ująć dwa style – neogotycki i secesyjny. Dzięki tak znakomitemu połączeniu elementów zaczerpniętych z dwóch różnych nurtów architektonicznych w latach 1903-1907 wzniesiono budowlę wyjątkową, wyróżniającą się spośród pozostałych kamienic.
KRÓTKO O TYM, JAK WZNIESIONO BUDYNEK
W początkowej fazie budowy w roku 1903 – jako pierwsza powstała kamienica usytuowana nieopodal katowickiego rynku. Kolejno w 1907 roku wzniesiono przylegającą do niej drugą kamienicę. Tak, więc by możliwe było podziwianie budynku w obecnym kształcie, musiało upłynąć kolejne cztery lata od powstania jego pierwszej części.
Początkowo budowla zachowana w stylu neogotyckim z wyraźnymi elementami secesji zyskała nowy wizerunek za sprawą dobudowanej drugiej części budynku. Odbiegała ona od niej stylistycznie, gdyż przemycone tu zostały formy typowe dla modernizmu. Zostało to jednak zrobione z niebywałym wyczuciem, ponieważ mimo tego zabiegu obie części budynku wydają się być spójne.
Sukcesywność powstawania obiektu, odzwierciedla jego forma. Bystre oko dostrzeże tutaj, że prawa część kamienicy pozbawiona jest neogotyckich elementów, w zamian których zastosowano wiele modernistycznych detali. Ponadto część prawą cechuje znacznie większa prostota.
NIEWIELKA A WYNIOSŁA I TAJEMNICZA – „Kamienica pod butem”
Strzelista forma, jaką kamienicy nadał Hugo Grünfeld definiuje ją jako budynek o wyniosłym charakterze, co sprawia, że zaczynamy się zastanawiać, co takiego znajdowało się kiedyś w tym miejscu lub też, co stanowiło inspirację dla twórcy?
HISTORIA BYWA NAJLEPSZĄ INSPIRACJĄ
Zastanawiając się nad tym, co stanowiło inspirację w trakcie tworzenia projektu kamienicy, warto sięgnąć do historii.
Śledząc dzieje rozwoju miasta Katowic oraz to, w jaki sposób wokół rynku wznoszono coraz to nowe budynki, odkryjemy, że większość z nich stoi na terenie dawnych siedzib kupieckich, punktów o charakterze handlowo-usługowym, ówczesnych domostw zamożnych mieszczan, bądź też miejsc o charakterze religijny.
W tym konkretnym wypadku na miejscu bajkowej kamienicy w 1862 roku znajdował się Dom Obuwia prowadzony przez kupca żydowskiego pochodzenia Fritza Kochmana. Dopiero w późniejszym czasie wzniesiono budynek, a w zasadzie budynki i przynależną do nich oficynę. Zapewne właśnie ze względu na ten aspekt w centralnej części elewacji, niemalże na samym szczycie strzelistej kamienicy, umieszczono herbową tarczę, na której widnieje bucik.
Symboliczny „but” został wyeksponowany na dowód tego, iż w dawnych czasach był tutaj Dom Obuwia. To właśnie od tego drobnego akcentu okoliczni mieszkańcy nazywali budynek „Kamienicą pod Butem”, bądź też od nazwiska założyciela Domu Obuwia – „Domem Kochmana”
WYJĄTKOWOŚĆ KAMIENICY „POD BUTEM”
Piękna kolorystyka i kontrastowe barwy sprawiają, że jeszcze bardziej wyeksponowane zostają wykonane z niezwykłą pieczołowitością elementy zdobnicze o florystycznym motywie.
Dekory roślinne, nawiązujące do morfologii dębu zdobią zarówno loggie, jak również portal wejściowy, płyciny podokienne, a także szczyt budynku.
Wzrok przykuwa cegła, o nasyconej czerwonej barwie, jaką licowana jest niesymetryczna elewacja frontowa. Jak możemy się domyślać brak zachowanej symetrii ma swoje uzasadnienie w historii powstania budynku, który początkowo był o wiele mniejszy, a obecnie składa się z dwóch kamienic. Podziwiając obiekt jako całość, widzimy, iż kamienica jest podpiwniczana, posiada cztery poziomy i zaznaczone poddasze z dachowymi oknami.
Przechodząc ulicą 3 Maja możemy podziwiać jedynie frontową – północną ścianę budynku, która zachwyca nas piękną klinkierową cegłą. W ten czas niewidoczna dla naszych oczu jest tylna – południowa część budynku, jaka w czasach jego świetności onieśmielała swą bielą i elementami z zielonej glazurowanej ceramiki.
PIERWOTNA CZĘŚĆ BUDYNKU
Na centralnej osi kamienicy znajduje się trójboczny, wytworny wykusz podpierany przez zdobne konsole, będące ozdobnymi wspornikami zastosowanymi tu w calach konstrukcyjno-dekoratorskich. Wykusz posiada loggię balkonową, znajdującą się pod rozłożystymi gałęziami dębu. Patrząc na niego, wydaje się, jakby dębowe liście otulały oddzielone drzwiami i oknem wnęki balkonowe, które znajdują się jedna nad drugą.
ZACHODNIA CZĘŚĆ KAMIENICY
W części zachodniej na kondygnacji pierwszej i drugiej znajdują się duże, wystawowe okna. Na wyższych kondygnacjach wstawiono natomiast okna mniejsze, zamknięte od góry charakterystycznymi łukami. W kamienicy tej także znajduje się wykusz stworzony tym razem na planie wyciętego koła, jak również przylegający do niego balkon z kutą balustradą. Ta część budynku jest znacznie uboższa i mniej zdobna. Nie posiada bowiem misternie wykonanych florystycznych detali przywodzących na myśl leśny zakątek. By jednak zachować pewną spójność, niektóre z elementów fasady wykonano z zielonej cegły.
WNĘTRZE KAMIENICY
We wnętrzu budynek również zawiera kilka ciekawych elementów, jakie zostały zachowane w oryginale. Na uwagę zasługuje tutaj stolarka drzwi i okien oraz sień, której posadzka została wyłożona ceramicznymi płytkami.
Podwórze nieco zmodernizowano, podnosząc je o jeden poziom, a skromne dekoracje w postaci oszklonych sześcianów powodują, że wpada tu znacznie więcej światła.
*Zdjęcie oświetlonej kamienicy zamieszczone we wpisie pochodzi ze strony:
By Lestat (Jan Mehlich) – Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=965091
