Jedną z Wielkanocnych tradycji kultywowanych od zarania dziejów na Śląsku i w wielu innych regionach Polski, jest malowanie jajek.
Własnoręczne zdobienie jaj jest jednym z elementów świątecznych przygotowań, choć jak możemy przeczytać w artykule dotyczącym święta wiosny i Marzanny (odsyłamy do tekstu: MARZANNĘ WSZYSCY ZNAMY, A KTO WIE JAKIE JEST UCIELEŚNIENIE WIOSNY? w zakładce kultura i sztuka) misternie zdobione jajca rozdawane były również orszakowi, jaki zawitał na podwórze gospodarzy, którzy w dalszym ciągu pod strzechom swej chałpy mieli dziołszkę na wydaniu. Ofiarowanie malowanego jaja wiązało się z dużym powodzeniem i pozyskaniem atencji przez potencjalnych zalotników.
CO TO JE PISANKA?
Pisanka, to nic innego jak jajco łod kury, gęsi lub łod indyka, kere pomalowane je na łostomajte kolory i zdobione wieloma technikami.
Na Górnym Śląsku niy ma pisanek, za to są kroszonki lub inaczej kraszanki.
Jak wskazuje tradycja zdobienia jajec kroszonki powinny być ino w jednym kolorze. Downi na Śląsku jajca barwiono naturalnie. Potrzebna do tego była cwibla, czyli cebula, kerom pozbawiano łupin, w jakich warzono jajca, tak by barwnik został wchłonięty przez ich skorupki . Wykorzystywano do tego celu również korę drzew i młode pędy zbóż. Terozki idzie sie na łatwizna i najczęściej wybiera sztuczne barwniki.
Na zabarwionych jajcach wyskrobuje się różne wzory, używając do tego brzytwy lub łostrego pitfoka. Jeśli pitfok taki nie był, trza go było przodzi nabrusić, czyli naostrzyć. Najlepiej, by narzędzie było szpicate, to je łostro zakończone. Takim wichajstrem młode dziołchy i starki tworzyły gryfne jajca, po naszymu kroszonki. Malowane jaja ofiarowane były młodzieńcom w ten czas, gdy dziołchy polane zostały wodą w Lany Poniedziałek.
W niektórych rejonach polski w trakcie, gdy kobiyty malowały jajca, chopom niy wolno było wchodzić do izby. Jak chop nie słuchał, trzeba było odczyniać uroki.
Czym różni się pisanka od kroszonki?
Kroszonki lub inaczej kraszanki są malowane, a następnie wydrapywane, natomiast pisanki to jaja malowane gorącym woskiem i dopiero barwione.
SKOND SIE WZION ZWYCZAJ MALOWANIA JAJEC?
Jak możemy przeczytać w wielu historycznych zapiskach i na kartach starych kronik, pisanki wykonywane były już przez starożytny lud Sumerów, żyjący na terenach dawnej Mezopotamii. Dlatego też wzmianki o pierwszych pisankach pojawiają się na tabliczkach zapisanych pismem klinowym.
O malowanych jajkach wspominają również Juwenalis i Owidiusz, stąd też wiadomo, że pisanki znane były również Rzymianom.
W Polsce najstarsze pisanki pochodzą z końca X wieku. Znalezione zostały one w czasie wykopalisk archeologicznych w jednym z dawnych grodów na terenie opolskiej wyspy Ostrówek. Co ciekawe zachowały, się na nich ślady po malowaniu roztopionym woskiem. Z badań wynika, że prawdopodobnie wkładano je następnie do barwnika – ochry, dlatego też można domniemać, że dawne pisanki były w kolorze od żółtego po brunatny, w zależności od intensywności naturalnego pigmentu.
Biorąc pod uwagę, że jajko stanowiło symbol nowego życia i odrodzenia, również pisanki zostały zaadoptowane przez Kościół Katolicki w trakcie procesu chrystianizacji ziem pogańskich.
