Od 1945 roku u Katowicach istnieje niezwykłe miejsce, którego scena niczym tajemny portal pozwala wejść do świata wyobraźni… By przeżyć niesamowitą przygodę ze sztuką przybywają tutaj dzieci i dorośli, gdyż w Teatrze Ateneum nikt się nie nudzi.
LEGENDARNE POCZĄTKI TEATRU LALEK
Tradycja Teatru lalek wywodzi się z obrządków kulturowych i sięga czasów starożytności. Spektakle, w których zamiast aktorów grają lalki, były bowiem znane w Egipcie i Azji. Dopiero później animowana przez aktora-lalkarza inscenizacja dotarła do Europy i Ameryki. Intrygujące jest to, iż teatr lalek rozwijał się w tym samym czasie, jak inne formy aktorskiego wyrazu. Równolegle zmieniał się także teatr żywego aktora, który z czasem zaczął wyrażać swoje emocja za pośrednictwem mimiki twarzy i nie przybierał maski symbolizującej konkretną emocję.
Według jednej ze starożytnych indyjskich legend zrodzony z kwiatu lotosu Brahma stworzył pierwszego lalkarza i lalkę dla uciechy swej małżonki Saraswati. Upominek od ukochanego męża tak spodobał się Saraswati, że oglądanie lalkowych inscenizacji całkowicie ją pochłonęło. Brahma widział, że żona zaniedbuje swoje obowiązki, dlatego postanowił zesłać lalkarza wraz z lalką na ziemię. I tym sposobem ludzie poznali sztukę lalkarską.
Opowiedziana wyżej opowieść była prezentowana w formie przedstawienia, a początki sztuki aktorskiej kreowanej z użyciem lalki sięgają tutaj VI wieku p.n.e. To właśnie w Indiach rozwinął się działający na zmysły i wyobraźnię teatr cieni oraz przedstawienia, w których z pomocą aktora występowała trójwymiarowa lalka.
W miarę upływu czasu, już w epoce baroku tam, gdzie teatr lalkarski dotarł i miał możliwość rozwijać się, ludzie stworzyli lalki. Stały się one postaciami charakterystycznymi dla danego kraju.
Teatr lalek rozwijał się również za sprawą romantyków, modernistów i futurystów, którzy z kolei pisali dla teatrów lalek dramaty.
W roku 1929 w trakcie zjazdu przedstawicieli teatrów z różnych części świata, który maił miejsce w Pradze, powołano Międzynarodową Unię Lalkarską.
LALKI DLA DOROSŁYCH
Teatr lalek cieszył się wyjątkową popularnością wśród dojrzałej publiczności, dopiero później repertuar grywany przez lalkarzy zaczął cechować się prostotą przekazu i ukazywał uniwersalne wartości. Historie zazwyczaj przybierały bajkową formę, dlatego też z czasem głównym odbiorcom stały się dzieci.
W XIX wieku ludzie zwrócili uwagę na to, że teatr lalek ma ogromne możliwości moralizatorskie, dydaktyczne i wychowawcze. Stąd też zaczęto pisać sztuki z myślą o najmłodszych.
Ciekawostką jest, iż pierwszy stary teatr lalek dla dzieci powstał w Monachium w 1858 roku, wcześniej był rozrywką zarezerwowaną dla dorosłych.
SZTUKA ZZA PARAWANU
Już na początku XX wieku aktorzy zaczęli występować wraz z lalkami na jednej scenie.
Aktorzy ukryci wcześniej za parawanem rozwijali teraz teatr przedmiotu, w którym to właśnie owe przedmioty stają się postaciami na wielkie teatralnej scenie.
TEATR NA WODZIE
W zależności od tego, w jakiej części świata rozwijał się teatr lalek, przybierał on różne formy, a bohaterami sztuki stawały się postacie typowe dla danej kultury.
Jedną z bardziej spektakularnych inscenizacji lalkarskich jest wietnamski teatr lalek. Lalki zamiast na scenie występują tutaj na wodzie.
Wietnamczycy wykorzystują do tego celu taflę jeziora, rzeki lub stawu i to właśnie w takim urokliwym miejscu tworzą sztuki nawiązujący do dramaturgii ludowej.
KILKA SŁÓW O HISTORII TEATRU ATENEUM
W sali Wojewódzkiego Domu Kultury przy ulicy Francuskiej 12, 3 września 1945 roku, odbyła się oficjalna inauguracja teatru. Rok później, gdy mecenat nad teatrem objął Związek Zawodowy Kolejarzy, teatr zyskał nazwę „Ateneum”. Początkowo jednak jego siedziba nie znajdowała się w Katowicach, a w Chorzowie w Centralnym Domu Hutnika. Dopiero z czasem, po remoncie i przebudowie sali po dawnej restauracji, Teatr przeniesiono do budynku usytuowanego przy ulicy św. Jana 10 w Katowicach.
Jednak jeszcze w 1964 roku więcej premier odbywało się w „Komedii” – teatrze przy ulicy Staromiejskiej 17.
Teatr Ateneum kontynuował piękną, przedwojenną tradycję teatru lalkowego, który na Śląsku cieszył się popularnością. Aktorzy wcielali się w rozmaite role za pośrednictwem lalek, dzięki którym przekazywano piękne uniwersalne wartości.
Wraz z upływem czasu teatr ewoluował, a aktorzy zaczęli posługiwać się różnymi formami wyrazu, nie tylko lalkami. Dziś teatr działa także on-line i prowadzi szereg różnych zająć dedykowanych głównie dziecięcej publice. Organizowane są również warsztaty dla najmłodszych, które rozwijają u dzieci wrażliwość i poczucie estetyki.
DLACZEGO WARTO ODKRYĆ Z DZIECKIEM TEATR?
Nic nie stoi na przeszkodzie, by już od najmłodszych lat nasz bajtel był uczestnikiem życia kulturalnego.
Obcowanie ze sztuką jest niesamowitym przeżyciem, zarówno dla młodszego, jak i starszego odbiorcy. Jak wiemy, małe dziecko poznaje świat wszystkimi zmysłami – pragnie zobaczyć coś z bliska, poczuć, dotknąć.
Taką możliwość stwarzają właśnie spektakle prezentowane na scenie Teatru Ateneum. W wystawianych sztukach dzieci często biorą czynny udział i mogą posmakować, jak to jest występować na dużej scenie. Dzięki takim doświadczeniom sztuka staje się im bliższa, bardziej namacalna i rzeczywista. Kontakt z aktorami, muzyka, ruch, gest, mimika, gra świateł i ciekawe historie – to wszystko sprawia, że nasze dziecko wyrasta na świadomego odbiorcę sztuki. Rozwija również swoje zdolności werbalne, kształtuje umiejętności związane z ruchem scenicznym, a przede wszystkim staje się wrażliwy na piękno i emocje młodym człowiekiem.
*Zdjęcia wietnamskiego teatru lalek na wodzie pochodzi ze stron:
http://www.dziennikteatralny.pl/artykuly/wietnamskie-cudaki.html
https://abcindochiny.pl/wietnam/teatr-wietnamski.html
www.loswiaheros.pl
