Nauka języka śląskiego jest nie lada wyzwaniem. Dla tych jednak, którzy pragną zgłębić jej tajniki mamy kilka propozycji książkowych, jakie ułatwią zadanie.
Pierwsza z nich dedykowana jest dla osób, które co nieco wiedzą o śląskiej mowie i odrobinę się z nią osłuchały – rozumieją, lecz samodzielnie nie mają śmiałości wypowiadać się, by nie popełnić klasycznego faux pas. Chcą wejść w dialog i być aktywnym rozmówcą, ale brakuje im odwagi i wiedzy.
Mowa tutaj o książce, którą nie możemy nazwać podręcznikiem, choć jej tytuł mógłby to sugerować. „Ślabikórz niy dló bajtli abo Lekcyje ślōnskiej gŏdki”autorstwa Mirosława Syniawy to doskonały informator traktujący o śląskiej mowie. Książka stanowi odsłonę czterech prelekcji, wygłoszonych w Muzeum Śląskim w ramach cyklu spotkań dotyczących śląskiej mowy – “O Śląsku, po ślōnsku. Lekcyje ślōnskiej gŏdki”.
Dla tych, którzy poszukują argumentów, czy śląska godka to gwara czy język, autor dedykuje tekst „Między gwarą a językiem, czyli chaja skuli gŏdki”.
Dzięki tej książce nie nauczymy się od A do Z jak godoć po śląsku, ale odkryjemy, że śląska mowa jest różnorodna i możemy napotkać się z rozmaitą interpretacją tej samej wypowiedzi. Rozwiane zostaną również nasze wątpliwości odnośnie znaczenia i etymologii śląskich słów, będziemy bogatsi o wiedzę dotyczącą historii śląskiej godki i pierwszych zapisów, które zostały dokonane już w 845 roku, a na koniec poznamy słowa, które na tyle utkwiły w śląskiej mentalności, że często sami Ślązacy nie znają ich polskich odpowiedników.
Druga propozycja książkowa teoretycznie zalecana jest najmłodszym. Warto bowiem, by nasze kochane śląskie bajtle wyrastały w śląskiej tradycji i z zaciekawieniem słuchały bajkowych opowieści starzika i starki. Można by rzec, że kształtowanie śląskiej tożsamości jest niejako naszym rodzicielskim obowiązkiem.
Co jednak z tymi, którzy na Śląsk przybili i ani be, ani me, ani kukuryku?
No właśnie… Im również „Gōrnoślōnski ślabikŏrz”, czyli ŚLĄSKI ELEMENTARZ okaże się pomocny.
Książka jest doskonałym uzupełnieniem edukacji w duchu regionalnym i choć dedykowana dzieciom klas szkół podstawowych, to śmiało może sięgnąć po nią osoba, która nie ma bladego pojęcia o śląskiej mowie.
Wartość poznawcza elementarza jest ogromna, ponieważ odsłania on przed nami wiele zagadnień dotyczących regionu, smaków śląskiej kuchni… Dzięki niemu możemy poznać piękno śląskiego folkloru – nauczyć się śpiewać ludowe piosenki, a może nawet je zagrać (w elementarzu zawarte są teksty wraz z nutami), rozpoznać ptaki i drzewa, które są mieszkańcami okolicznych parków, odbyć sentymentalną wycieczkę po najciekawszych miejscach na Śląsku oraz zagłębić się nieco w historię regionu.
Po barwnym Śląsku oprowadzą nas sympatyczni bohaterowie, którzy w przyjemny sposób pozwolą nam zetknąć się z kulturą i ukażą oblicze śląskiej mentalności.
Jest to propozycja dla dziecka i rodzica – niekoniecznie rodowitych Ślązaków, ale również osób, które zakorzeniły się na Śląsku i pragną lepiej go zrozumieć i nauczyć tego swoje pociechy.
Trzecia propozycja jest dla ambitnych i wytrwałych. Stanowi ją bowiem „Słownik gwar śląskich”. By jednak przegryźć się przez 16 tomów trzeba mieć doprawdy dużą determinację – czytać i pisać po śląsku lub chociażby zakochać się bezgranicznie w rodowitej Ślązaczce i chcieć wkupić się w łaski rodziny autochtonów.
Tomy obejmują ogromną ilość słownictwa charakterystycznego dla gwar niemalże wszystkich śląskich regionów.
To gratka dla tych, którzy wszelkie niuanse śląskiej mowy pragną wychwycić – zapoznać się z śląską mową XXI wieku, jak również dawnym słownictwem, które w wyniku zmian cywilizacyjno-kulturowych wypadło z codziennego obiegu.
„W słowniku gwar śląskich” napotkamy archaizmy i neologizmy, obce zapożyczenia… Jednym słowem słownik jest zwieńczeniem kilkudziesięciu lat pracy naukowej aż kilku pokoleń językoznawców – prawdziwych i wytrwałych pasjonatów śląskiej godki, albo szaleńców – jak zwał, tak zwał.
